Làm chìa khóa két sắt: đánh thêm chìa, làm lại chìa mòn tại nhà

Phần lớn người gọi chúng tôi để làm chìa két đều đang cầm một chiếc chìa trong tay. Chìa vẫn mở được, nhưng phải lắc vài lần, hoặc cả nhà chỉ còn đúng một chiếc và ai cũng sợ nó gãy. Đó là lúc làm chìa rẻ và nhanh nhất, vì ổ khóa còn nguyên và chìa mẫu còn đủ răng để sao theo.

Trường hợp đã mất hết chìa thì câu chuyện khác hẳn, cần xác minh chủ két và thường phải tính tới việc thay ổ. Phần đó chúng tôi viết riêng ở trang mất chìa khóa két sắt và cần làm lại từ đầu. Bài này dành cho người còn chìa, muốn có thêm chìa, hoặc chìa đang dùng đã bắt đầu trở chứng.

Khi nào nên làm thêm chìa cho két

Két sắt bán ra thường kèm hai chìa cho mỗi ổ. Sau vài năm, một chiếc nằm trong chùm chìa xe, chiếc kia cất ở đâu đó không ai nhớ. Đến khi chiếc đang dùng gãy hay rơi, cả nhà mới đi lục ngăn kéo. Chúng tôi gặp cảnh này nhiều tới mức khuyên ai có két cũng nên kiểm lại số chìa ngay hôm nay.

Nhà có hai người cùng mở két là trường hợp nên làm thêm chìa sớm nhất. Một chìa chuyền tay nhau thì lúc nào cũng có người phải đợi, và chìa bị cầm nắm, rơi xuống nền gạch nhiều gấp đôi. Mỗi người giữ một chìa riêng, chìa dự phòng cất ở chỗ thứ ba, ba chiếc là con số hợp lý cho két gia đình.

Cửa hàng, văn phòng thì khác. Ở đó số chìa nên ít, giao có ký nhận, vì chìa nằm ngoài sổ sách là chìa ngoài tầm kiểm soát. Khi một người giữ chìa nghỉ việc mà không trả lại chìa, đánh thêm chìa mới chẳng giải quyết được gì. Lúc đó việc cần làm là đổi ổ, phần sau của bài sẽ nói kỹ.

Dấu hiệu cuối cùng là chính chiếc chìa đang dùng. Răng chìa mòn tròn, chìa cong nhẹ ở cổ, chìa phải ấn sâu rồi rút ra một chút mới xoay được. Những chiếc chìa như vậy vẫn mở được két thêm một thời gian, nhưng sao chép từ nó càng muộn thì chìa mới càng khó trơn.

Chìa khóa két sắt có đánh được không

Hầu hết chìa két sắt đánh được, miễn là chìa mẫu còn đủ răng và tìm được phôi đúng rãnh. Phôi là thanh chìa trơn chưa cắt răng, mặt cắt ngang của nó phải khớp với rãnh dọc trong lõi ổ. Sai phôi thì chìa không vào hết ổ, dù răng có cắt chuẩn tới đâu.

Két gia đình phổ thông thường dùng ổ trụ tròn với chìa dẹt răng cưa, giống chìa tủ nhưng phôi dày và cứng hơn. Loại này đánh trên máy sao chìa theo mẫu: kẹp chìa cũ và phôi song song, mũi dò chạy theo răng chìa cũ, dao cắt chép lại từng bậc. Làm cẩn thận mất chừng mười lăm phút, phần lâu nhất là mài ba via và thử trên ổ.

Chìa bi, tức chìa có các lỗ tròn khoét trên mặt phẳng thay vì răng ở cạnh, cần máy cắt riêng. Độ sâu của từng lỗ chỉ chênh nhau rất ít, đánh bằng máy chìa dẹt là hỏng phôi ngay. Nhiều tiệm chìa ngoài chợ không có máy này, nên hay trả lời khách là chìa két không đánh được.

Két cơ đời cũ và két nhập khẩu cỡ lớn hay dùng chìa răng dài, đầu chìa có một hoặc hai cánh cắt bậc, cắm sâu vào hộp khóa bên trong cánh cửa. Chìa này dài, nặng, phôi khó tìm. Đánh thêm vẫn được nhưng phải đo từng bậc cánh, và chỉ nên làm khi chìa mẫu còn thẳng. Chìa răng dài bị cong dù chỉ một chút thì sao chép theo nó cũng cong theo.

Chìa khóa két sắt mini, loại két nhỏ để trong tủ quần áo, nhìn giống chìa tủ nhưng phôi rất mỏng. Loại này đánh được và rẻ, có điều nhiều mẫu két mini dùng chung một vài kiểu chìa. Nếu két mini của bạn giữ thứ quan trọng, đổi ổ hoặc chuyển sang két chắc hơn là việc đáng tính hơn việc làm thêm chìa.

Còn một trường hợp chúng tôi từ chối đánh chìa: chìa mẫu nứt dọc thân hoặc gãy ngang phần răng. Sao theo chìa gãy là sao luôn cái chỗ gãy, chìa mới vào ổ cũng lệch. Gặp chìa như vậy, thợ sẽ mang theo dụng cụ tháo ổ và làm chìa theo lõi ổ sau khi bạn mở két bằng chìa còn lại, hoặc bàn chuyện thay ổ.

Chìa mẫu đã mòn thì chìa mới có trơn không

Máy sao chìa chép đúng những gì nó thấy. Chìa mẫu mòn mất phần mười milimét ở đỉnh răng thì chìa mới cũng thiếu đúng phần đó. Vì vậy nhiều người cầm chìa ra tiệm đánh, về cắm vào két thấy còn khó xoay hơn chìa cũ, và kết luận tiệm làm dở.

Cách chúng tôi làm là gom hết chìa bạn còn giữ, kể cả chiếc cất trong tủ chưa từng dùng. Chìa ít dùng gần như còn nguyên răng gốc, lấy nó làm mẫu thì chìa mới sẽ chuẩn hơn hẳn. Nhìn nghiêng hai chiếc chìa dưới ánh đèn là thấy chênh: đỉnh răng chìa hay dùng tròn và bóng, chìa cất kỹ còn cạnh vuông.

Khi chỉ còn một chiếc chìa mòn, thợ đánh chìa mới theo nó rồi chỉnh tay từng răng trên ổ. Cắm chìa, xoay nhẹ, cảm nhận chỗ vấp, rút ra nhìn vết xước sáng trên răng, giũa bớt đúng chỗ đó. Công đoạn này chậm, phải làm ngay tại két, nên chúng tôi mang máy và phôi tới nhà thay vì nhận chìa mang về tiệm.

Ổ mòn cũng là một phần của chuyện này. Lõi ổ đồng sau nhiều năm có các chốt bi bên trong mòn theo chìa cũ, lò xo yếu đi. Chìa mới cắt chuẩn theo răng gốc đôi khi lại kém trơn hơn chìa mòn, vì ổ đã quen với chiếc chìa mòn. Nếu sau khi chỉnh mà chìa mới vẫn phải lắc mới xoay, thợ sẽ nói rõ là ổ đã tới lúc cần xử lý, và đưa giá trước khi làm thêm bất cứ việc gì.

Một chi tiết nhỏ hay bị bỏ qua là ba via, tức những sợi kim loại sắc còn dính ở mép răng sau khi cắt. Tiệm làm vội hay để nguyên, chìa cắm vào ổ nghe rột rột, lâu ngày ba via cào mòn chốt bên trong. Chìa chúng tôi giao đều được chải sạch ba via và lau khô trước khi thử.

Chìa phụ của két điện tử cũng cần làm thêm

Két điện tử phần lớn có một ổ chìa cơ dự phòng, thường giấu sau nắp nhựa nhỏ, dưới logo hoặc cạnh bàn phím. Chủ két hay quên mất chiếc chìa này cho tới ngày két hết pin. Lúc đó mới đi tìm thì chìa đã nằm lẫn trong hộp giấy tờ, hoặc mất luôn theo hộp két lúc dọn nhà.

Chìa phụ của két điện tử thường nhỏ, mỏng và ít khi được dùng. Vì ít dùng nên răng còn nguyên, đánh thêm rất dễ, đây là lúc làm chìa rẻ nhất. Chúng tôi vẫn khuyên chủ két điện tử có ít nhất hai chìa phụ, một chiếc để trong nhà nhưng khác phòng với két, một chiếc gửi người thân.

Cần biết thêm là trên nhiều model, chìa phụ không tự mở được két. Có loại phải xoay chìa rồi mới nhập mã, có loại chìa chỉ mở khi bo mạch còn điện. Cách dùng đúng ghi trong sách của hãng. Khi két đã tắt hẳn đèn vì cạn pin, bạn xem trước cách mở két điện tử lúc hết pin rồi hãy tính tới chuyện làm chìa.

Lúc thợ tới làm chìa phụ, chúng tôi thử luôn chìa cũ và chìa mới trên ổ khi cửa két đang mở. Cửa mở thì chốt không bị tì, ổ xoay nhẹ nhất, thợ cảm được chìa có vấp chỗ nào không. Thử xong mới đóng cửa, khóa lại, mở lại bằng chìa mới một lần trước mặt bạn.

Chìa khóa két sắt bị kẹt trong ổ

Chìa cắm vào được nhưng không xoay, hoặc xoay rồi không rút ra được, là cuộc gọi chúng tôi nhận gần như mỗi tuần. Phản xạ đầu tiên của nhiều người là vặn mạnh. Đó cũng là cách nhanh nhất để gãy chìa trong ổ, và một chiếc chìa gãy kẹt trong lõi biến việc làm chìa đơn giản thành việc tháo ổ.

Hình trên là thói quen rất hay gặp: cắm chìa luôn trong ổ, treo cả chùm chìa và dây đeo. Sức nặng kéo xuống liên tục làm lõi ổ lệch dần khỏi tâm. Chìa chính chủ vẫn xoay được vì nó đã quen độ lệch, nhưng chìa mới đánh thì vấp ngay. Tháo chùm chìa khỏi chìa két là việc đầu tiên nên làm.

Chìa kẹt thường rơi vào một trong mấy chỗ. Chìa mới đánh còn ba via hoặc răng cao hơn chìa gốc một chút, vào được nhưng không đẩy hết các chốt bi lên đúng vạch. Ổ khô, bụi và gỉ đồng dồn trong lõi, nhất là két đặt sát tường ẩm hay gần bếp. Chìa cong, nhìn bằng mắt khó thấy nhưng đặt lên mặt kính phẳng là chìa bập bênh.

Ổ khóa két sắt bị kẹt còn có một lý do nằm ngoài ổ. Ở nhiều két cơ, ổ chìa liên động với tay nắm và thanh chốt. Nếu cửa đang bị xệ, chốt tì vào khung, lực tì đó truyền ngược về lõi ổ làm chìa không xoay nổi. Đẩy nhẹ cánh cửa vào phía bản lề trong lúc xoay chìa, thấy chìa nhẹ hẳn đi là đúng bệnh này, và việc cần sửa là cửa chứ không ở chìa.

Trong lúc chờ thợ, bạn chỉ nên làm ba việc. Rút chùm chìa phụ khỏi chìa két. Lắc chìa thật nhẹ lên xuống trong khi xoay, không dùng kìm. Nếu có bột chì than hoặc bình xịt bôi trơn khô dành cho ổ khóa thì xịt một chút vào khe ổ. Đừng dùng dầu nhớt hay mỡ đặc, chúng giữ bụi lại trong lõi và vài tháng sau ổ còn kẹt nặng hơn.

Chìa đã gãy trong ổ thì để nguyên, chụp ảnh gửi Zalo. Thợ gắp mảnh chìa bằng dụng cụ chuyên dùng, kiểm tra lõi ổ có bị xước hay không, rồi đánh chìa mới theo mảnh chìa vừa lấy ra ghép với nửa còn lại. Chi tiết về chìa gãy và ổ hỏng nằm trong bài thay ổ khóa két và sửa ổ chìa.

Lúc nên thay ổ thay vì đánh thêm chìa

Đánh thêm chìa giữ nguyên ổ cũ, nghĩa là mọi chiếc chìa từng tồn tại vẫn mở được két của bạn. Với két gia đình mà chìa chỉ nằm trong nhà, điều này không sao. Nhưng có những tình huống thường gặp mà chúng tôi khuyên thay ổ dù khách chỉ gọi để làm chìa.

Người từng giữ chìa đã rời đi là tình huống rõ nhất. Nhân viên nghỉ việc, người giúp việc thôi làm, vợ chồng ly thân, nhà cho thuê đổi khách. Bạn không biết chìa của họ đã được đánh thêm bao nhiêu chiếc. Thay lõi ổ và nhận bộ chìa mới là cách duy nhất để chắc chắn chìa cũ hết tác dụng.

Ổ mòn quá mức là tình huống thứ hai. Thợ cắm chìa, thấy chìa lắc ngang trong lõi, hoặc chìa xoay được dù cắm thiếu một nấc, tức là các chốt bên trong đã mòn tới mức ổ dễ dãi với cả chìa sai. Đánh chìa mới cho một ổ như vậy chỉ kéo dài được vài tháng.

Lý do thứ ba là không tìm được phôi. Một số két nhập khẩu đời cũ dùng phôi riêng của hãng, trong nước không có bán. Khi đó thay lõi ổ cùng kích thước bằng loại có sẵn phôi sẽ rẻ hơn về lâu dài, lần sau làm thêm chìa ở đâu cũng được.

Thay ổ trên két cơ nhiều khi phải mở tấm che trong cánh để tháo hộp khóa, nên chỉ làm khi két đang mở. Nếu két của bạn là két cơ dùng cả núm số lẫn chìa, phần ổ chìa và phần bánh mã được xử lý riêng; các lỗi khác của loại két này có trong bài sửa két sắt cơ tại nhà.

Giá làm chìa két sắt và những gì đã gồm

Giá đánh chìa khóa két sắt phụ thuộc vào loại chìa và tình trạng chìa mẫu, không phụ thuộc vào hãng két. Bảng dưới là khoảng tham khảo. Thợ xem chìa và ổ rồi báo giá chốt một lần, đã gồm công, phôi và đi lại, không phát sinh thêm.

Việc	Giá tham khảo	Giá chốt đã gồm
Đánh thêm chìa từ chìa mẫu còn tốt	150.000–250.000đ	Phôi, công cắt, mài ba via, thử trên ổ, đi lại
Làm lại chìa từ chìa mòn, chỉnh tay trên ổ	150.000–250.000đ	Phôi, công cắt và chỉnh, thử nhiều lần tới khi trơn, đi lại
Gắp chìa gãy trong ổ, làm chìa mới	Báo sau khi xem	Công gắp, kiểm lõi ổ, chìa mới
Thay lõi ổ hoặc cả ổ, cấp bộ chìa mới	Báo sau khi xem	Ổ mới, công tháo lắp, bộ chìa mới
Bảo trì ổ và cơ cấu két định kỳ	200.000–400.000đ	Vệ sinh lõi ổ, bôi trơn khô, kiểm chốt và bản lề

Ở nội thành TP.HCM, thợ có mặt trong 15–30 phút. Đánh một chìa từ chìa mẫu tốt thường xong trong một lần tới, làm ngay trước két. Bạn mở thử bằng chìa mới, thấy trơn rồi mới thanh toán. Không làm được chìa chạy trơn thì không thu phí, kể cả tiền đi lại.

Ổ khóa thay mới bảo hành 6 tháng cho cả linh kiện và công lắp. Bảo hành không áp dụng khi ổ bị bên khác tháo, khoan hay thay sau khi chúng tôi bàn giao. Xưởng ở 46/4 Phú Định, Phường Phú Định, TP.HCM, nhận việc ở TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai và Long An. Các việc khác thợ làm tại nhà được gom ở trang dịch vụ sửa két sắt.

Để chìa mới dùng được lâu, cắm và rút chìa theo đúng trục, không bẻ chìa sang ngang khi rút. Mỗi năm xịt bôi trơn khô vào ổ một lần. Cất chìa phụ trong túi vải hay hộp nhỏ, tách khỏi chùm chìa xe và chìa nhà, vì cọ xát trong túi quần là thứ làm răng chìa mòn nhanh nhất. Ghi lại số chìa của mỗi ổ và ai đang giữ, để lần sau không phải đoán.

Bạn ở gần mà chưa rõ chìa của mình thuộc loại nào, cứ chụp chìa đặt cạnh một đồng xu cho thấy kích cỡ, kèm ảnh ổ khóa trên két. Đội thợ sửa két sắt gần nhà của Quang Minh xem ảnh, nói trước có đánh được không và mang đúng phôi tới.

Câu hỏi thường gặp